Regjeringas fastprisordning for straum har fått ein langt dyrare start enn føresett. Etter berre to månader er mesteparten av årets ramme brukt opp. No åtvarar fleire fagmiljø om at kostnadene kan løpe løpsk – og tvinge fram nye politiske grep før sommaren.
Store utbetalingar tidleg i året

Tal frå årets første månader viser eit uvanleg høgt tempo i pengebruken:
Januar: 3,4 milliardar kroner
Februar: 3,0 milliardar kroner
Til saman 6,4 milliardar kroner – over 70 prosent av den årlege budsjettramma på 9,1 milliardar.
Det skjer før dei mest uforutsigbare periodane i energimarknaden seinare i året.
Straumprisekspert Tor Reier Lilleholt meiner utviklinga er tydeleg:
– Ramma ser ikkje ut til å vere tilpassa det nivået vi faktisk ligg på no.

Dobbelt så dyrt er ikkje urealistisk
I fagmiljøa blir det no snakka ope om ein kraftig budsjettsprekk.
Forskingsleiar Sverre Alvik i DNV peikar på at kostnadsanslaga lenge har vore for optimistiske. Han får støtte frå fleire hald som meiner totalsummen kan nærme seg det doble av det regjeringa har lagt inn. Eit anslag på rundt 17 milliardar kroner blir løfta fram som realistisk dersom dagens prisnivå held fram.
Utgangspunktet var langt lågare: då ordninga blei presentert, opererte regjeringa med rundt 3,8 milliardar kroner årleg. Kritikken frå ekspertar kom raskt – og har no fått ny aktualitet.

Geopolitikk slår rett inn i straumprisen
Bak kostnadsveksten ligg ein uroleg energimarknad.
Konflikt i Midtausten og press i Hormuzstredet har løfta gassprisane. Det smittar direkte over på europeiske kraftprisar – og dermed på staten sine utgifter til å halde straumen nede for forbrukarane.
Anders Lie Brenna i EnergiWatch peikar på risikoen i modellen:
– Held ein fast ved eit lågt pristak, aukar eksponeringa dramatisk når marknaden går opp.

Regjeringa avventar nye tal
Energiminister Terje Aasland erkjenner at utviklinga er krevjande, men vil ikkje konkludere før revidert nasjonalbudsjett.
– Dette er anslag med stor usikkerheit. Vi kjem tilbake med oppdaterte vurderingar i mai, seier han.
Samtidig understrekar regjeringa at ordninga har hatt ein klar funksjon for hushalda.

Meir pengar inn, men også meir ut
Eit viktig motargument er at staten tener på dei same prisane som aukar utgiftene. Gjennom skatt på kraft og eigarinntekter har staten og det offentlege samla sett hatt svært høge inntekter dei siste åra. Det gjer at delar av rekninga i praksis blir finansiert av dei same marknadskreftene.
Likevel forsvinn ikkje budsjettutfordringa. Pengane som går til straumstøtte bind opp handlingsrom. Kvar ekstra milliard må vegast opp mot andre prioriteringar.
Det som byrja som eit grep for å gi stabilitet, har på kort tid blitt ein test av kor mykje staten er villig til å bruke for å halde straumprisane nede. Resultatet kan kome raskare enn planlagt.